XX. mendeko Euskararen Corpus estatistikoa

Testuingurua

(...) XIX eta XXgarren mendeetan gertatu dena eta beste alde batetik inguruko hizkuntza askorenean XV eta XVIgarrenetan egin zena konparatzeak:

ez, inondik ere, euskal itzultzaileen xede nagusia euskara eta euskaldunak aberastea izan delako hau ere erdi aroaren bukaerako eta errenazimenduaren hasierako italiar, espainiar eta frantziar itzultzaileek, hurrenak aipatzearren, aitortzen dituzten helburuetako bat baitzen;

ezta itzulpen horietako asko itzultzailea bera euskaran trebatzeko ariketa gisa eginak direlako ere behin baino gehiagotan irakurri ahal baitugu arrazoi hau garai hartako erdal itzultzaileen hitzaurre era eskaintzetan;

ezpada euskaldunen artean ez delako izan euskara hutsean baizik irakurtzen ez zekien irakurlegorik ezta erdaraz baino euskaraz irakurri nahiago zuenik ere 2 Edonola izanda ere, probetxugarria edo, behinik behin, interesgarria gerta daiteke XIV, XV eta XVIgarren mendeetako gertakari hori hurragotik ikustea: itzulpenaren bitartez bilatutako duintzeaz giltza izan daitezkeen lanak baino ez ematearren ezinbestekoa da W. Melczer Towards the dignification of the vulgar tongues: humanist translations into Italian and Spanish in the Renaissance, Canadian review of comparative literature, 8 (1981), 256-271 eta M. Pfister, Die Bedeutung der 'volgarizzamenti' lateinischer Texte fûr die Herausbildung der literarischen Prosasprache, in A. Buck-M. Pfister, Studien zu den 'volgarizzamenti' rô*mischer Autoren in der italienischen Literatur des 13. und 14. Jahrhunderts, Mûnchen 1978, 45-87 eredutzat har daiteke bitarte berberaz iritsitako aberasteaz; dauden ikuspegi orokor gutxietako bat A. Buck, Die Rezeption der Antike in den romanischen Literaturen der Renaissance, Berlin 1976,67-82 orrialdeetan irakur daiteke [= Id., L'eredità classica nelle letterature neolatine del Rinascimento, Brescia 1980, 88-106]; bakoitzak bereziki hizkuntza edo lurralde baten kasuaz badihardu ere ez dute begien bistatik behar den testuinguru zabalagoa galtzen klasikoak diren hauek: C. Dionisotti Tradizione classica e volgarizzamenti, in Id., Geografia e storia della letteratura italiana, Torino 1980 [1. ed. 1967], 125-178, P. Russell, Traducciones y traductores en la península ibérica (1400-1550), Barcelona 1985 eta G.P. Norton, The ideology and language of translation in Renaissance France and their humanist antecedents, Geñeve 1984. Izan ere, erdi aroaren bukaerako eta errenazimenduaren hasierako itzulpen horiei begiratzeak zerbaitetarako balio badigu hizpide dugun kontuan euskal letren historiaren bitxikeriatzat dugun zenbait gauzaren arruntasuna ikusteko da: XVIII, XIX eta XXgarren mendeetako euskal itzultzaileekin komun dituzten eta gorago aipatu diren asmoez gain, XIV, XV eta XVIgarren mendeetako haiek ere, esaterako, pobrea ikusten zuten beren lingua vulgaris latinaren edo grekoaren ondoan, eta batzuetan hizkuntzari berari leporatzen zioten errua, beste batzuetan geroago jeneralean ez hizkuntzari baizik hiztunen axolagabekeriari... Ez ziren ezer berririk esaten ari: horiek guztiak edo gehienak esanak zituzten Errepublika bukaerako erromatarrek (ikus, esaterako. Cic., Fin., I, 2-4 eta Tusc., II, xi, 26 bakarrik)..

Virgilioren euskal biziak ez du ikuspegi orokor honen mugetatik ihes egiten, are gehiago, honen adibide onena da.

Izan duen eragina, auzoan ditugun literaturetan izan duenaren ondoan jartzen badugu, azalekoa izan da:

damurik, perla bakana dira lerro hauetan behin baino gehiago ageriko zaizkigun Peñafloridako kondearen Gavon-sariac bildumako Copla jostalluac bezalakoak, baldin eta egia bada ikusteko baitago Virgilioren laugarren eklogari buruz zuzenean jarduten dutela.

Itzulpenak, aldiz, ez dira euskal literaturaren neurrietarako azaleko eragin horrek pentsarazi lezakeen bezain urriak.

Virgilioren euskal itzulpenen ugaritasun erlatibo honen zergatikoak begien bistan daude:

batetik, hura izan delako baita greziarrak zakuan sartzen baditugu ere poeta klasikoa , bai garai klasikozaleenetan bai alde honetatik nahasiagoak izan diren sasoietan eta honen lekuko onena Eliot-ek Londreseko The Virgil Society delakoan egindako hitzaldia dateke;

bestetik, azken mende hauetan ere antzinatetik bertatik zetorren tradizio sendo eta zabal bati eutsita Virgilio poeta christianus bezala sentitu nahi izan delako askotan (...)